Historia

Szlak Starego Wisłoka leży na terenie gmin Trzebownisko, Czarna, Krasne. Wisłok to jedna z najbardziej kapryśnych polskich rzek, głównie dlatego, że swe źródła posiada w górach; bierze swój początek z góry Kanasiówka (823 m n.p.m.) w Beskidzie Niskim na granicy ze Słowacją. Jest do tego stopnia kapryśna i nieprzewidywalna, iż pewnej nocy zupełnie zmieniła koryto. To niewyobrażalne, aby kilkudziesięciometrowej szerokości rzeka (w 1760 roku: zwykła szerokość Wisłoka wynosi około 50 kroków, głębokość 3 stopy, dno piaszczyste) przeniosła się w inne miejsce oddalone o kilkaset a nawet więcej metrów. Stało się to w sierpniu 1744 roku (albo w 1750, jak zapamiętali kronikarze). Ów nadzwyczajny przypadek był konsekwencją katastrofalnej czterodniowej ulewy. Wisłok wystąpił z brzegów zalewając Rzeszów i wszystkie osady położone poniżej. Ustępujące wody wyżłobiły nowe łożysko. Główny nurt Wisłoka opuściwszy Staromieście obrał miejsce dawnej rzeczki Stara Przyrwa, minął Trzebownisko i za Nową Wsią „wdarł się” w koryto Czarnej. Jeśli więc przed 1744 rokiem wsie Terliczka, Łukawiec i Łąka leżały na lewym brzegu Wisłoka, dziś zajmują tereny po prawej stronie rzeki. Ponadto, nowy potężny Wisłok odciął od dworu oraz macierzystej parafii w Łące mieszkańców lewobrzeżnej Wólki. Nie była to, jak wcześniej, skromna rzeczułka Czarna, którą dało się pokonać w bród. W tej sytuacji, z chwilą powołania w 1789 roku parafii w Stobiernej, zostali do niej przypisani także wólczanie. Reliktem poprzedniego średniowiecznego systemu wodnego jest do dziś Stare Wisłoczysko, będące zarazem naturalną oazą rzadkich już obecnie gatunków fauny i flory. Cenną dokumentację starego układu hydrologicznego zawiera mapa Miega, sporządzona, jak wiadomo, zaledwie trzy dekady po „przeprowadzce” Wisłoka. Zresztą do dziś pozostały ślady po starych strumieniach i stawach, widoczne zwłaszcza w Jasionce oraz w Terliczce, Łące i Łukawcu. W tych ostatnich wioskach są to rowy po Starej Przyrwie. Ponadto, jeszcze do niedawna jedno ze starorzeczy w Łukawcu nazywano Starą Przyrwą, w Łące zaś jedno z pól – Zaprzyrwie. Wisłok przez wieki był rzeką spławną. Fakt ten udokumentował Jan Długosz w swojej kronice; ponadto, rzeka znalazła się w wykazie z 1456 roku „via navigantinum”. Rzeką pływały tzw. szkuty oraz galary. Przewożono nimi głównie zboże, ale też płótna, kaszę, mąkę, suszone owoce, itp. Spław – do Sanu, i dalej Wisłą w kierunku Sandomierza i Gdańska, odbywał się dwa razy w roku: wczesną wiosną, po spłynięciu kry lodowej, i na początku lipca, po opadach świętojańskich. W Trzebownisku, na lewym brzegu istniał w XVIII wieku przystanek flisacki. Pozostałe po nim pale cumownicze zachowały się do początku XX wieku. W pobliżu, jak głosiły ustne przekazy, na potrzeby flisaków stała karczma. Spłonęła z początkiem XIX wieku. Jak twierdzą niektórzy, przysiółek Spiny ma swoją nazwę od spinania pni w większe tratwy. Źródło: Zmiany biegu Wisłoka wg B. Strzeleckiej - Dzieje Rzeszowa, t. 1, Rzeszów 1994, str.106. Oznaczenia:1 - najstarsze łożysko Wisłoka: 2 - zrekonstruowany bieg rzeki Czarnej; 3, 4, 5 - przekopy dawnych dopływów Wisłoka Starego do Nowego Wisłoka; 8 -przypuszczalna droga z Rzeszowa do Łańcuta (dawny trakt ruski – do połowy XIV wieku).

Źródło: Zmiany biegu Wisłoka wg B. Strzeleckiej - Dzieje Rzeszowa, t. 1, Rzeszów 1994, str.106. Oznaczenia:1 - najstarsze łożysko Wisłoka: 2 - zrekonstruowany bieg rzeki Czarnej; 3, 4, 5 - przekopy dawnych dopływów Wisłoka Starego do Nowego Wisłoka; 8 -przypuszczalna droga z Rzeszowa do Łańcuta (dawny trakt ruski – do połowy XIV wieku).

stopka